28 november 2015

“Het Hart voor Holland”: Omgevingsvisie 2040



In de vorige aflevering van deze blog hebben wij u kond gedaan van het feit dat er een concept-omgevingsvisie ligt die betrekking heeft op de regio Leiden. We hebben ook duidelijk gemaakt hoe belangrijk dat stuk is voor ieders toekomst. Er is nog maar weinig grond in deze contreien en je kunt net zoals dat voor een euro geldt ook elke meter grond maar één keer uitgeven. U heeft ook begrepen dat het enige stuk grond in onze directe omgeving, dat enige omvang heeft en dat wat voorstelt, en waar nog wat te kiezen is, het grondgebied van het voormalig Vliegkamp Valkenburg is. Dat gebied is erg belangrijk omdat zowel de kansen als de bedreigingen van die omgevingsvisie zich hier het duidelijkste manifesteren.

Pineut

Als de bestemming woningbouw gehandhaafd blijft zijn we de pineut. Het is het enige gebied in onze hyper verstedelijkte omgeving waar je nog iets van de horizon kunt zien en waar het nog een beetje groen is. Als we ook dat gebied gaan verstenen dan betekent dat een enorme aantasting van de leefbaarheid. KiesKatwijk heeft in het verleden een rapportje gemaakt over dat gebied waarin een rationele vergelijking en afweging wordt gemaakt op 15 criteria tussen de opties woningbouw en een alternatieve bestemming, waarbij werkgelegenheid en een open en groen landschap centraal staat. Op al deze punten blijkt woningbouw minder te scoren dan het alternatief. In de nota wordt het onderstaande plaatje ook onderbouwd en uitgelegd. In de bijlage van het rapport kunt u de redeneringen en beoordelingen nalezen en daarna desgewenst uw eigen afwijkende oordeel vormen. Misschien een leuk gezelschapsspel in deze donkere dagen.


Geldelijk gewin als leidmotief

Het enige motief voor woningbouw in dit gebied is dat de grondeigenaar, nota bene een overheidsbedrijf, er cash uit wil slaan. Mooier kan ik het niet maken. Geldelijk gewin is natuurlijk geen goed motief om huizen te bouwen of om een uitleggebied te verstenen. En door de crisis is het trouwens inmiddels niet meer mogelijk om hier geld uit te slepen. Er zijn hele hoge kosten gemoeid met het woonrijp maken van de zompige polders en die kosten zijn niet meer terug te verdienen. Zeker niet met het type woningbouw waar momenteel uitsluitend nog een markt voor bestaat. Commerciële projectontwikkelaars doen dit soort projecten daarom nu niet meer.

Ondernemertje spelen

Het merkwaardige feit doet zich voor dat het overheidsbedrijf RVB bereid is om de woningbouwplannen in de rol van gebiedsontwikkelaar op eigen risico door te zetten, ook als dat op niet-marktconforme condities zou moeten plaatsvinden. Dat zou kunnen betekenen dat de grond gratis wordt weggegeven om de plannen maar door te kunnen zetten. Waarom ? Gewoon omdat het kan en omdat de eigen carrière daarmee een boost kan worden gegeven. En ook omdat het gewoon leuk is om ondernemertje te spelen op kosten van de belastingbetaler.

Gelukkig heeft het ministerie van Financiën hier vooralsnog een stokje voor kunnen steken. Het plannetje zou namelijk verboden staatsteun impliceren en daar komt gezeur van. Onderdeel van de plannen vormde ook het op grote schaal vermijden van belastingen en het in een Bv’tje wegzetten van het project.  Op die manier kan de volksvertegenwoordiging er geen grip op krijgen en kunnen de zaken in achterkamertjes worden beklonken. Allemaal oude ego-politiek, waar we toch inmiddels wel genoeg van zouden moeten hebben gezien de hoge prijs die de belastingbetaler daar voor heeft moeten betalen, b.v. in de corporatiewereld en in de bankenwereld.


Maatschappelijk belang centraal

Het gaat er echter niet alleen om dat de samenleving enorme schade gaat ondervinden van de achterhaalde plannen op het Vliegkamp Valkenburg. Schade in directe financiële zin of schade op allerlei aspecten van leefbaarheid, die overigens ook in geld gewaardeerd zouden kunnen worden. Nee, het is ook nog eens zo dat er enorme kansen zouden worden gemist. KiesKatwijk roept al jaren dat het Vliegkamp Valkenburg veranderd kan worden in een banenmotor, zonder dat dit hoeft te leiden tot schade aan landschap en natuur. Laatstelijk heeft die kans zich gemanifesteerd als het Unmanned Valley initiatief dat maatschappelijk gezien uiterst lucratief en buitengewoon haalbaar lijkt. Elders hebben we daar meer over geschreven ( LINK ), en ook in de voorgaande blog zijn we hier op ingegaan. 

Omgevingsvisie als kans

Het is duidelijk dat de Omgevingsvisie een enorme kans biedt om de huidige ruimtelijke bestemming van het Vliegkamp Valkenburg te corrigeren. De woningbouwplannen zijn achterhaald, en niet de grondeigenaar maar het democratisch gekozen openbaar bestuur bepaalt waar dat gebied het beste voor bestemd kan worden. De uitslag van een Maatschappelijke Kosten-Batenanalyse is op voorhand duidelijk en ligt in de lijn van ons eerder geciteerde rapport onder de titel “Kansen benutten, een fiasco voorkomen”. Hoogwaardige kennisintensieve bedrijvigheid, die complementair is op wat er reeds in de regio aanwezig is, kan prima gecombineerd worden met optimaal behoud van het open landschap. De vliegveld infrastructuur moet daartoe in stand blijven en die is ook nodig voor een Unmanned Valley van wereldklasse. Dat biedt ook kansen voor bedrijven die gerelateerd zijn aan de luchtvaartsector. Heel veel mooier kun je het niet krijgen met Estec, TNO en meerdere universiteiten in de directe nabijheid.


Manifest

Je zou dus verwachten dat de deskundigen die de concept-omgevingsvisie in elkaar hebben gesleuteld deze kans gegrepen zouden hebben. Als je zo’n beleidsstuk gaat opstellen dat bepalend moet zijn voor een periode van minstens 25 jaar dan ligt het voor de hand dat je met een blanco stuk papier begint. Die indruk wordt wel gevestigd, en er wordt ook een poging gewaagd maar helaas is het niet helemaal gelukt. Ik kom daar in een volgende aflevering op terug. Men heeft als startpunt vier eigenschappen van de regio genomen die men graag wil vasthouden of versterken. Geheel ten onrechte worden dat “waarden” genoemd en het betreft de volgende vier begrippen: open, mooi, compleet en sterk. Deze uitgangspunten zijn vastgelegd in het “Manifest voorhet metropolitane gebied Leiden dat als startnotitie voor de Omgevingsvisie heeft gediend.


Diagnose juist

De diagnose in dat stuk is overigens juist en komt bekend voor. Over de compleetheid kun je van mening verschillen. De regio is ruimtelijk gezien een min of meer onsamenhangend geheel, men spreekt van “fragmentatie”. In oudere beleidsstukken werd wel van een postzegelplanologie of “versnippering” gesproken. Daarnaast zijn de bekende maatschappelijke problemen of uitdagingen benoemd zoals duurzaamheid, leefbaarheid, bereikbaarheid en waterbeheersing. Het is zonder twijfel heel verstandig om als regio met die onderwerpen aan de slag te gaan. De gemeenten hebben gewoon te weinig schaalgrootte om een deuk in een pakje boter te kunnen slaan en er moet bovendien ook een samenhangend beleid voor de hele regio ontstaan. Dat is de discussie dus niet. De regionale Omgevingsvisie is een prima initiatief.


Levert de omgevingsvisie de juiste antwoorden ?

De discussie is wel of de analyse juist en compleet is en of de goede oplossingen bij de vigerende problemen of uitdagingen zijn gezocht en gevonden. De discussie is ook of hierbij het algemene belang voldoende uit de verf gaat komen en of niet allerlei (commerciële) deelbelangen de boventoon gaan voeren. Verzuipt het verhaal in de mooie woorden en goede bedoelingen ? Gaat het gezonde verstand overwinnen, en wordt het een open proces waar de kwaliteit van het argument gaat overwinnen en dat concrete oplossingen en beleid gaat opleveren ? Of wordt het een machtsspel waarbij partijen en personen met allerlei vormen van macht en invloed (al dan niet in de bekende achterkamertjes) de uitkomsten naar een maatschappelijk gezien minder gewenste uitkomst gaan manoeuvreren ? Krijgt het volk en de volksvertegenwoordiging echte invloed of worden ze slecht misbruikt om een voorgekookt verhaal af te stempelen en te legitimeren ? 


Daarover de volgende keer in de derde aflevering van deze feuilleton meer. Dan zoomen we in op de bedreigingen die er op de proceskant dreigen.

Jaap Haasnoot 

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen

Social Icons


Featured Posts