2 januari 2016

Een alternatieve nieuwjaarstoespraak voor Katwijk



Beste mensen, welkom allemaal namens de gemeenteraad en het college van B&W. Ik hoop dat jullie je bakfiets goed op slot hebben gezet. Een speciaal welkom aan de vele vrijwilligers die fantastisch helpen bij de opvang van vluchtelingen zoals de mensen van basisschool De Krulder.

Het gaat goed met de stad. Met de internationale uitstraling, met de economie, met de werkgelegenheid, met de woningbouw, met de veiligheid, kortom, met het zelfvertrouwen van de stad. Dit succes brengt ook problemen met zich, zoals dat het moeilijker en duurder wordt om een huis te vinden, en dat er plaatsen en tijden zijn waarop je over de hoofden van toeristen heen moet lopen of fietsen. Maar daarover zijn we als Katwijkers met elkaar in gesprek en ik zou bijna zeggen, dat gaan we dus oplossen.

Er is een probleem waar ik me veel meer zorgen over maak en waar ik het vanavond over wil hebben: de opvang van de vluchtelingenstroom.

Als ik een vader was in Syrië, met een broer die door IS is vermoord, een vrouw die niet meer op straat mag en kinderen die niet naar school kunnen, dan stopte ook ik mijn laatste spaargeld in een boottocht naar Europa.
Als ik een vader was in Steenbergen, met een woningzoekende zus, een vrouw die voor haar ouders zorgt maar dat eigenlijk niet aankan en een kind dat moeilijk mee kan komen op school, dan wist ook ik de informatieavond over de opvang van vluchtelingen wel te vinden.

Anders dan bij de discussie over de drukte in de stad hebben we het hier over een probleem dat ten eerste veel groter is, ten tweede waarvoor we nog geen begin van een oplossing hebben en ten derde waarover we als samenleving met elkaar niet ècht in gesprek zijn.

Dat het een groot probleem is, behoeft geen uitleg. Het gaat over miljoenen mensen, die op de vlucht zijn voor conflicten waarvan het eind nog lang niet in zicht is. Voor de opvang van deze vluchtelingen is nog geen begin van een oplossing. Niet op Europees niveau en niet op nationaal niveau.

Europa is nog altijd het continent met de oudste en de meeste democratie, met de stevigste grondrechten, met de onafhankelijkste rechters, waar journalisten niet in de gevangenis worden gezet, met verreweg de hoogste inkomens en de minste sociale verschillen, met de beste milieusituatie, met goede scholen, huizen, infrastructuur en kunst. Maar telkens weer blijkt: het is geen eenheid en het mist zelfvertrouwen. Zolang niet de Europese burgers maar de Europese lidstaten de Europese ‘regering’ kiezen zal het draagvlak zwak zijn voor welke oplossing van welk probleem dan ook.

Katwijk is een stad die al meer dan vierhonderd jaar door de burgers zelf wordt geregeerd. Hopelijk slaat iets van die Katwijkse geest het komend halfjaar van het Nederlands voorzitterschap over op de ministers en ambtenaren van de Europese lidstaten.

Europa kan door dit grote opvangprobleem in goede banen te leiden bovendien zichzelf als ‘ideaal’ een belangrijke dienst bewijzen en zijn zelfvertrouwen opvijzelen.

Nationaal lijkt de opvang van vluchtelingen soms meer op het leuren met vluchtelingen. Alle heftige maar nooit echt opgeloste discussies van de laatste decennia over immigratie, integratie, participatie en Islam komen met volle kracht terug. Waar een urgent probleem normaliter meer samenwerkingsgezindheid brengt (zoals bij dijkbewaking), leidt het opvangprobleem juist tot extra verdeeldheid in de nationale politiek. Dat vergroot, het is spijtig om te moeten zeggen, de kloof tussen burgers en politiek verder, en er ontstaat een kloof tussen burgers onderling.

Het is geen chauvinisme, waar ik op zichzelf ernstig aan lijd, als ik zeg dat de opvang in Katwijk over het algemeen gewoon goed gaat. Ambtenaren en maatschappelijke partners stampen in een paar weken meer dan vijftienhonderd noodopvangplaatsen uit de grond. Quick Boys, DVS, de GOA's, het restaurant Friends, het zwembad en tal van andere instellingen en bedrijven verzorgen dagbesteding en afleiding. Vrijwilligers, zoals jullie, snellen toe. Ik werd een blij konijn van een item op RTVKatwijk over de noodopvang in de Princestraat. Omwonenden verklaren in alle rust dat ze naar de informatieavond komen om te kijken of ze kunnen helpen.

Het is goed om je zegeningen te tellen, maar we mogen nooit tevreden zijn en al helemaal niet zelfgenoegzaam. Natuurlijk, Katwijk is divers, tolerant en gastvrij en we hébben goed gelet op draagvlak, spreiding, kleinschaligheid en informatie. Maar in Katwijk wonen geen betere mensen; in Katwijk voelen we ons kennelijk minder bezorgd of bedreigd. Wij hebben het in veel opzichten ook makkelijker. Katwijk is in Nederland een tamelijk grote stad waar de opvang van een groep mensen sowieso minder impact heeft. We hebben meer geschikte gebouwen. We hebben meer maatschappelijke partners en meer vrijwilligers.

En de kloof tussen burgers en politiek bestaat natuurlijk helaas ook in Katwijk. Filosoof Gabriël van den Brink ziet schematisch drie fasen. Eerst gaan mensen niet stemmen, daarna gaan ze extremistisch stemmen en ten slotte gaan ze stenen gooien. Laten we niet vergeten dat in Katwijk al veel verkiezingen ongeveer de helft van de mensen thuis blijft.

Maar zelfs al zal het hier misschien niet snel escaleren, de Europese en nationale verdeeldheid raakt ook ons. We zijn geen eiland en dat willen we ook niet zijn. Als verantwoordelijke hoofdstad ervaren we het opvangprobleem in de rest van ons land en in Europa natuurlijk ook als óns probleem.

Behalve dat deze opvang een groot probleem is, en dat we daarvoor nog geen begin van een oplossing hebben, is er dat derde punt: wij zijn in Nederland niet in een echt gesprek met elkaar. Een raadsvergadering verstoren in Purmerend. Stenen gooien in Steenbergen. Een gemeentehuis bestormen in Geldermalsen. Het is op geen enkele manier goed te praten en het moet altijd scherp worden veroordeeld. Maar alleen daarmee ben je er niet. Je moet je ook afvragen: waaróm raken burgers zo van hun pad? Omdat er nog geen perspectief is op een oplossing, wat mensen onzeker en dus eerder boos maakt. En omdat er voor veel mensen heus wel wat op het spel staat, en zij bezorgd zijn dat daarmee te weinig rekening wordt gehouden

Hoe kunnen we met elkaar in gesprek komen over die oplossing en over die belangen? Om te beginnen, door naar elkaar te luisteren en elkaar niet weg te zetten als enerzijds elitair of politiek correct, of anderzijds als racistisch of xenofoob. Dan krijg je informatie en begrip, in plaats van veroordeling en verdeeldheid. Door te zoeken naar wat ons bindt en bijvoorbeeld vast te stellen dat we allemáál huiveren van die vreselijke executies door IS in Syrië en Irak, dat het overgrote deel van de mensen juist vanwege die executies is gevlucht en dat we natuurlijk moeten voorkomen dat er terroristen in de stroom meekomen. Maar tot de gezamenlijke vaststelling dat opvang noodzakelijk is, kun je alleen komen als je ook gezamenlijk vaststelt dat die opvang druk kan geven op scholen, op de woning- en de arbeidsmarkt en op de zorg. Dan kun je vervolgens afspreken dat die extra druk altijd eerlijk verdeeld moet worden en zoveel mogelijk daar moet komen te liggen waar die het minst bezwaarlijk is of zo goed mogelijk gecompenseerd kan worden. En in dit land wordt helemaal niemand voorgetrokken, maar wie extra hulp nodig heeft krijgt die, vluchteling of omwonende.

En wat moeten we dan doen? Omdat de opvang van vijfhonderd vluchtelingen een dorp van duizend inwoners helemaal verandert of zelfs ontwricht, moeten we vluchtelingen zoveel mogelijk verspreiden, niet alleen over álle Europese landen maar ook over álle Nederlandse gemeenten. We moeten voor lief nemen dat kleinschalige opvang meer kost. Want geld is niet ons grootste probleem. Kleinschaligheid verlicht de lasten voor de omliggende scholen, huizen, banen, zorg, enzovoort, en dus voor omwonenden. En je kunt er dan ál die gemeentelijke samenlevingen, partners en vrijwilligers bij betrekken. Behalve op spreiding en kleinschaligheid moeten we ook letten op tijdelijkheid van de locaties als belangrijk element voor draagvlak. Dat betekent dat je zo nodig ook rouleert.

Voor dit alles is een stevige nationale aanpak nodig. Zo’n aanpak maakt niet alleen duidelijk dat de lasten eerlijk verdeeld en zo goed mogelijk gecompenseerd worden, maar ook dat in verzet komen niet helpt en vooral dat het niet hóéft.

Het spreekt voor zich dat ons college bereid is in zo’n aanpak de Katwijkse opvang ruimhartig uit te breiden.

Maar alles begint ermee dat je heel goed moet zorgen voor onze voornaamste verbinders. Voor de politie, die in de wijken geweldig werk doet met veel te weinig geld, wat met de nationale politie alleen maar minder wordt. Voor de vrijwilligers, die misschien wel de beste brug vormen tussen de vluchtelingen en de samenleving. Voor de betrokken maatschappelijke partners, instellingen en bedrijven. Kortom, voor de burgers, voor u.

Daarom ga ik proosten op jullie! Een heel goed 2016.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen

Social Icons


Featured Posts