10 november 2016

Algemene Beschouwing 2016




De rode lijn in deze algemene beschouwingen is de volgende:

We sluiten het Wienen tijdperk af en zitten op dit moment en met deze begroting op de overgang naar een nieuw tijdperk met nieuwe kansen. KiesKatwijk kijkt eerst naar het recente verleden en geeft vervolgens een voorzet voor een accentverschuiving in het beleid. 

Ons motto is dat van de Commissaris van de Koning in Zuid Holland zoals op 10 november uitgesproken bij het Festival van de Toekomst: "Groot denken i.c.m. respect voor de menselijke maat".  


Het is jammer dat de provincie zelf wat dit betreft nog veel moet leren. Lees meer hierover verderop in dit stuk. 

De indeling van onze algemene beschouwing is als volgt
  • Eerst dus een terugblik op de achter ons liggende periode met de volgende invalshoeken:
- Bestuursstijl
- Praktische en financiële gevolgen
- Gevolgen voor de kloof tussen kiezers en gekozenen

  • Vervolgens geven we aan wat er volgens KiesKatwijk anders zou moeten:
- Werken aan vertrouwen
- Rationeel beleid voeren i.p.v. emotiepolitiek
- Een nieuwe strategische visie ontwikkelen
- Ander economisch beleid
- Andere ruimtelijke visie en ander economisch beleid voor het komende tijdperk vastleggen in een vernieuwde Strategisch Visie (BSV)
- Onderzoek naar financiële positie gemeente Katwijk i.v.m.  waarschuwingssignalen

Het Wienen tijdperk

Het komende begrotingsjaar zal een nieuwe burgemeester zijn of haar entree maken in de gemeente Katwijk. Normaal gesproken zou dat niet al teveel impact moeten hebben op het beleid of op de koers die een gemeente volgt. In Katwijk was dat echter anders. De burgemeester vormde op beleidsinhoudelijk terrein een te dominante factor.

Bestuursstijl

Dat kon natuurlijk alleen maar succesvol zijn omdat anderen dat hebben toegelaten of omdat er onvoldoende tegengas is gegeven. De observatie van KiesKatwijk bij haar oprichting was dat “de oude politiek” destijds onvoldoende in staat bleek om een vuist te maken tegen beroepsbestuurders. En een democratie zonder echte tegenmacht is een schijndemocratie.

We zagen een stijl van besturen die gebruik maakte van alle trucs en tricks om de volksvertegenwoordiging in het gareel en op de achterbank te houden. En soms wilde de gemeenteraad dat zelf ook heel erg graag. Onder het aanroepen van allerlei clichés en doorzichtige drogredenen liet men zich recent nog bij het integratieprogramma opgelucht van het podium verwijderen. En dat terwijl het een van de belangrijkste opgaven wordt van het komende decennium en er een enorm afbreukrisico is. In onze nota “Gelijke monniken, gelijke kappen” gaan we daar nader op in en leggen we een beleidslijn neer.

Illustratief voor de autocratische bestuursstijl is dat beroepsbestuurders buiten het zicht van democratisch gekozen organen op regionaal niveau afspraken maakten en deals sloten. Vervolgens gingen de gekozen volksvertegenwoordigers door de pomp. Daar kwamen hele gekke resultaten uit, zoals dat Katwijkse inwoners financieel het meeste bijdragen aan de Duinpolderweg in de Bollenstreek. 

En ook de gang van zaken rond het Vliegkamp Valkenburg was natuurlijk geen manifestatie van de Katwijkse volkswil. De verklaring voor de onderliggende bestuurlijke houding is al eens door de vorige burgemeester zelf gegeven: “Alles is psychologie”. Ik heb er zelf wel eens het etiket “ambitieverslaving” op geplakt.


Praktische en financiële gevolgen van het Wienen tijdperk

De vraag is wat de consequenties zijn van een decennium lang op zo’n manier politiek bedrijven. Ten eerste krijgen we te maken met de praktische en financiële gevolgen.

25 miljoen euro verkwist

Wat de financiën betreft zijn we er in geslaagd om de afgelopen tien jaar bijna 100 miljoen aan reserves er door te jagen. Dat hoeft op zichzelf niet erg te zijn als de investeringen maar voldoende maatschappelijk rendement opleveren. KiesKatwijk is van mening dat tenminste een kwart van de 100 miljoen die we vroeger in de spaarpot hadden verkeerd besteed is of verkwist. Het college heeft ook wel gezien dat het met de Brede Structuur Investeringen (BSI) uit de hand gaat lopen. Men heeft daarom onder vage voorwendselen alvast maar het gemeenschapshuis in de Hoornes geschrapt.

Het lek zit onder andere in het Regionaal Investeringsfonds van Holland-Rijnland waar we tenminste 15 tot 20 miljoen teveel betalen. Daar komt dan nog pakweg 10 miljoen overmatige uitgaven bij betreffende investeringen op zwembad, Hotel Riche en de Noordzeepassage die in totaal rond de 27 miljoen bedragen.

De vele miljoenen die al jaren lekken uit de luchtspiegeling die verlengde Laan van Nieuw Zuid heet laat ik hier dan nog even buiten beschouwing. En ook de miljoenenverdamping betreffende de grondexploitatie is hier niet bij betrokken. En zelfs het verdwenen miljoen uit het havendrama zit niet in het sommetje.

De praktische gevolgen

Gelukkig is er uit de spaarpot van de gemeente ook een groot aantal nuttige projecten gefinancierd. De kustversterking, de zeereepgarage, de gemeenschapshuizen, de KRB-posten en de aansluiting van Flora op de A44 zijn zo een paar projecten die zonder meer als zeer nuttig kunnen worden bestempeld. Een forse investering voor een centrale “bibliotheek met een zaaltje” vinden wij ook verantwoord, alhoewel het aankoopbedrag voor de Noordzeepassage een aanfluiting is.

Daarnaast ging er ook het nodige mis. Het drama Duinvallei hebben we inmiddels kunnen afwenden, maar zijn een aantal andere heikele kwesties nog te repareren ? De aankoop van de Noordzeepassage kunnen we nog afblazen. Een snel besluit daarover is in het voordeel van de bibliotheek. Het geld betreffende Hotel Riche, het zwembad en de Rijnlandroute zijn we natuurlijk kwijt. Waar we nog wel iets aan kunnen doen is het budget voor de toekomstige ondertunneling van de N206 ter hoogte van Katwijk aan den Rijn.

Meer geld voor ondertunneling N206

Een reservering van slechts 9 miljoen euro in de reserve BSI als bijdrage voor een provinciale ondertunneling van de N206 vinden wij veel te krap. Dat bedrag moet echt omhoog en daarvoor dienen wij een amendement in om dit bedrag op te hogen naar 15,7 miljoen.


Dit betreft echt een strategisch belang dat naar onze mening vele malen zwaarder weegt dan bijvoorbeeld dat van een te verlengen Laan van Nieuw Zuid c.q. een verlengde Westerbaan. Trouwens, waarom maken we eigenlijk geen eind aan de soap van die weg door de duinen ? Je kunt nu eenmaal niet alles hebben, de bomen groeien echt niet meer tot in de hemel. En anders is er nog wel een andere en hogere prioriteit in het hoofdstuk Asfalt, en die heet de Noordelijke Randweg Rijnsburg.

Inpassing Rijnlandroute-Tjalmaweg is bizar

Nu het woord Rijnlandroute gevallen is daarover het volgende. De provincie gaat een bovengrondse vierbaans snelweg door de voortuin van de Valkenburgers leggen en laat die even verderop doodlopen op een stoplicht. Dit is bizar, ridicuul en een aanslag op alles wat met leefbaarheid, gezondheid en gezond verstand te maken heeft. Het is nauwelijks te begrijpen dat de provincie Zuid Holland dit haar eigen inwoners wil aandoen.

Als gemeente Katwijk zouden we eigenlijk moeten bepleiten dat de Tjalmaweg pas wordt aangepakt als er voldoende geld is om het gehele traject van de N206, vanaf de A44 tot aan de Nieuwe Roversbrug, van een fatsoenlijke ondertunnelde oplossing te voorzien. De scope van de RLR moet dus vergroot en vervolgens van een duidelijke fasering worden voorzien. Laat de provincie desnoods een deel van het geld dat op korte termijn door zo’n aangepaste fasering vrijkomt maar gebruiken om de situatie langs de Leidse Stevenshof verder te optimaliseren. Dan wachten wij wel een aantal jaren totdat er voldoende geld is voor de fatsoenlijke oplossing waar onze inwoners recht op hebben.



Provincie Zuid Holland is onredelijk

Het wordt hoog tijd dat de provincie Zuid Holland eens iets terug gaat doen voor de inwoners van Katwijk. In het regionale investeringsfonds van Holland-Rijnland (RIF) hebben we niet minder dan 38 miljoen euro gestort. De totale omvang van het fonds is 180 miljoen. Katwijkers zijn per hoofd van de bevolking gemeten degenen die in dit fonds het meeste betalen. We zitten met onze bijdrage zelfs 33% boven het gemiddelde. Als Katwijk hetzelfde zou betalen als de gemeenten in de Bollenstreek dan zouden we een korting van 75% moeten krijgen en krijgen we meer dan 22 miljoen euro terug.

Laten we eerlijk zijn meneer de voorzitter, de miljoenen die Katwijk hier teveel betaald heeft waren bedoeld als een deel van de omkoopsom om onwillige gemeenten te bewegen om ook mee te betalen aan de RLR. De RLR is gewoon een rondweg om Leiden, een weg die Leiden altijd geweigerd heeft om aan te leggen, en waaraan Katwijkers per hoofd van de bevolking nu meer betalen dan de Leidenaren zelf. Die weg is nuttig, maar onze bijdrage is exorbitant hoog.

Tegelijkertijd krijgen we in Katwijk de slechtst denkbare inpassing van de provincie. Ondertussen mag de Leidse Oostvlietpolder groen blijven en wil men de  Valkenburgse polders van het vliegveld  omvormen tot een steenwoestijn. En dan begrijpt de Gedeputeerde niet dat we ons belazerd voelen ? Het CDA en de VVD in de provincie worden bedankt voor de situatie waarin we terecht zijn gekomen. Mogen we op hen rekenen om dit te gaan repareren ?

Overige gevolgen van het Wienen tijdperk

Naast de financiële gevolgen van verkeerde politieke besluiten krijgen we ook te maken met een als gevolg daarvan verder afbrokkelend vertrouwen van “de gewone Katwijker” in de politiek en in de democratische instituties.
Het antwoord op dat laatste is in ieder geval niet dat we moeten gaan knoeien aan het systeem van de vertegenwoordigende democratie. KiesKatwijk heeft zich verzet tegen een raadgevend referendum in Katwijk. Met Brexit en Oekraïne is bewezen dat we dat standpunt niet hoeven bij te stellen.

Ook de plannetjes om de invloed van de gemeenteraad terug te dringen zoals enkele gevaarlijke dilettanten onlangs hebben voorgesteld zijn ongewenst en zelfs gevaarlijk. Het zijn juist dit type bestuurlijke brokkenpiloten die de kloof tussen kiezers en gekozenen hebben vergroot. Als er problemen zijn dan komt dat niet door structuren maar door mensen.

De bestuurlijke praktijk in Katwijk heeft dat overigens bewezen. En wat de ambtelijke organisatie betreft gaan zaken als lean, agile, scrum of de “One Roof” doctrine ons dus echt niet de oplossing voor het kwaliteitsprobleem brengen. De oplossing is gewoon de juiste persoon op de juiste plaats.

Het perspectief voor Katwijk

In de verhouding tussen kiezers en gekozenen is vertrouwen de basis van alles. Waar dat ontbreekt krijgen verkeerde sentimenten en onderbuikgevoelens de overhand, gaat de angst of de hebzucht regeren, en zullen populisten de overhand krijgen. Die tendens is ook hier aanwezig. KiesKatwijk voorziet economisch moeilijke tijden voor kansarmen op de arbeidsmarkt, inclusief de vervelende sociale gevolgen die hieruit zullen voorvloeien. De onderlinge verschillen in inkomenspositie en arbeidsmarktkansen, en ook de verschillen qua sociaal-culturele achtergrond zullen alleen maar toenemen. De jaarlijks stijgende aantallen uitkeringsgerechtigden zijn een teken aan de wand.

We zitten niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van tijdperken wordt wel eens gezegd. Met de verscherping van tegenstellingen op allerlei terrein die daarmee samenhangt zal de opgave om “de boel bij elkaar te houden” steeds lastiger worden.

Consequenties voor het beleid

Dat moet consequenties hebben voor het Katwijkse beleid, regeren is immers vooruitzien. Als we het niet goed doen dan zal tot onrust leiden. De publieke rimpelingen die plaatsvonden bij het AZC verhaal waren daar slechts een voorbode van. In ieder geval zullen we straks waarschijnlijk het sprookje van die hechte lokale samenleving wat minder gemakkelijk uit de kast kunnen trekken. 

Ook de verhalen over de crisis die voorbij zou zijn, en de voorbarige conclusie dat alles dus weer precies zoals vroeger zal worden, zijn voornamelijk gebaseerd op wensdenken.

In het post-Wienen tijdperk zullen we dingen daarom anders moeten aanpakken. Betaalbare huisvesting, met name voor specifieke groepen, zal meer aandacht moeten krijgen. Huisvesting van arbeidsmigranten lijkt ons overigens voor Katwijk geen eerste prioriteit. Dat was weer zo’n voorbeeld van een prioriteit voor carrière-politici  die buiten het zicht van de volksvertegenwoordiging daar met elkaar deals over hebben gesloten. Onze inwoners schieten hier helemaal niets mee op, in tegendeel zou ik zeggen. 


Sprookjes, volkswijsheden en sentimenten

Wij doen blijkbaar graag aan liefdadigheidspolitiek en baseren ons soms blijkbaar liever op sprookjes, volkswijsheden of sentimenten. 

Er zijn genoeg voorbeelden: De bibliotheek kan alleen maar binnen een vakje dat iemand op de kaart getekend heeft. Arbeidsmigranten moet je concentreren op een industrieterrein in een soort trailerpark. Een permanent AZC moet per sé in Katwijk, ook al hebben we er geen ruimte voor. The Katwijk Way gaat ons kwaliteit leveren en daardoor worden we de beste dienstverlener van Nederland. Kunstgras is beter. Toerisme is een reddingboei voor iedereen. Katwijk moet blijkbaar op een of  andere kaart gezet worden. Ambtenaren die niks met elkaar te maken hebben moeten toch onder één dak. Een zwembad moet niet centraal en relatief goedkoop midden in de gemeente komen, maar in de oude minder goed bereikbare plek geschoenlepeld worden. Een ondernemershuis produceert nieuwe ondernemers. 

En natuurlijk, “Big is Beautiful”: Katwijk een middelgrote stad. Meer huizen en meer asfalt gaan iedereen gelukkig maken. Allemaal zekerheidjes in Katwijk waar wij graag af en toe wat kanttekeningen bij plaatsen.

Een nieuwe visie is broodnodig

“Big is Beautiful” is in feite een korte samenvatting van de oude Brede Structuurvisie (BSV). En het is dus feitelijk de kern van het oude bestuurlijke denken dat kenmerkend is voor het decennium dat achter ons ligt.
KiesKatwijk zou liever wat meer investeren in de kwaliteit van mensen en van onze leefomgeving i.p.v. in kwantiteit betreffende asfalt en stenen. “Integratie door educatie en emancipatie” zou een mooie slagzin zijn. Vanuit die gedachte pleiten wij regelmatig voor een meer ambitieus programma om het opleidingspeil in onze gemeente te verhogen.

Moedermavo en Thuishuis

Vanuit die gedachte zou je bijvoorbeeld ook veel kunnen doen om de soms marginale positie van 50Plussers te verbeteren. Een levenlang leren om zo lang mogelijk aantrekkelijk te blijven op de arbeidsmarkt is een goed idee voor oudere jongeren. Misschien moet de moedermavo maar weer terugkomen. En voor jong bejaarden is het een goed idee om vormen van groepswonen te realiseren, zoals het concept van een “Thuishuis” (een soort studentenhuis voor ouderen). En zo zijn er nog wel meer voorbeelden van beleid dat problemen achteraf kan voorkomen. Denken dat je achteraf via gemeentelijk beleid veel zou kunnen doen aan maatschappelijke problemen zoals eenzaamheid is een misvatting. Het subsidiëren van bedrijven die eenzaamheid als businessmodel hebben ontdekt vinden we overigens beslist geen goed idee.

Citymarketing is een vergissing

De gemeente Katwijk sluist enorm veel geld, direct en indirect, en via allerlei kanalen naar de toeristensector en naar de retail. Katwijk subsidieert dus vooral bestaande belangengroepen waar het verstandiger zou zijn om toekomstige belangen veilig te stellen. Citymarketing is een vergissing. Het rechtstreeks financieren van de marketing van een bepaalde bedrijfstak heet gewoon staatssteun, en dat is verboden in Nederland. Dat geld zou op andere plaatsen veel meer maatschappelijk rendement kunnen opleveren. Dat het anders kan heeft KiesKatwijk beschreven in onze eigen economische nota "Go with the flow".

Roadmap Next Economy

Met de komst van een nieuwe burgemeester moeten we de kans benutten om het beleid op een nieuwe leest te schoeien met als doel om Katwijk daarmee meer toekomstbestendig te maken. In concreto betekent dit dat er een nieuwe Strategische Visie (BSV) moet worden gemaakt die meer aansluit op de kansen en bedreigingen van de komende jaren waarin heel erg veel gaat veranderen. Wie daar meer van wil weten moet eens kijken naar de nieuwe toekomstvisie van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag onder de titel “Roadmap Next Economy”. Daar moeten we op aanhaken. 


We moeten de nieuwe Strategische Visie dus toesnijden op de komende ontwikkelingen op technologisch, economisch en klimatologisch gebied en op de transities die als gevolg daarvan noodzakelijk zullen zijn. Net als de gemeente zou overigens ook Dunavie zich minder op groei als primair doel moeten richten en meer de kwaliteit en de huurder centraal moeten stellen.

Omgevingsvisie

De vernieuwde gemeentelijke visie die vastgelegd moet worden in een nieuwe Strategische Visie (BSV) moet direct gekoppeld worden aan het ruimtelijk beleid via het instrument van onze eigen omgevingsvisie. Misschien kunnen beide nota’s wel gecombineerd worden. Alhoewel er prima punten zitten in de regionale omgevingsvisie “Hart voor Holland” hebben we ook ernstige bedenkingen. De interviewer tijdens een informatieavond verwoordde dat ongewild prima door mij de vraag te stellen “Wat kan Katwijk voor Leiden doen ?“. Dat is precies wat er mis is aan het verhaal, het is nog teveel denken vanuit de bestaande lokale belangen, zoals die door een selecte elite geformuleerd zijn. De regio staat niet echt centraal, want men heeft niet de ruimte genomen of gekregen om geheel los van de bestaande preoccupaties met een blanco vel papier te beginnen. De bevolking weet van niks en de gemeenteraden mogen helemaal aan het einde van het proces bij het kruisje tekenen. 

 Unmanned Valley Valkenburg

En laat ik het maar meteen helder zeggen, als Katwijk en de regio nu nog steeds de inmiddels achterhaalde plannen voor woningbouw op het Vliegkamp Valkenburg zouden willen steunen dan schieten we onszelf als regio op een vreselijk tragische wijze in de voet, of beter gezegd in het hart. Unmanned Valley Valkenburg vertegenwoordigt voor de regio en voor de BV Nederland een veel groter belang. Wonen kan overal elders beter, goedkoper en met minder maatschappelijke schade.

Aansluiting zoeken bij Metropoolregio

KiesKatwijk heeft destijds als eerste gepleit om afstand te nemen van de Bollenstreek en meer aansluiting te zoeken bij de Leidse regio. Het beleid in die regio blijkt echter door enkele potentaten te worden gedomineerd, zo’n beetje op dezelfde wijze zoals we voor Katwijk de bestuursstijl in de periode Wienen hebben gekarakteriseerd. Katwijk grenst aan de kant van Wassenaar ook aan de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Ik denk dat het in het belang van Katwijk is om, zonder de contacten met de Leidse regio en de Bollenstreek overigens te veronachtzamen, samen met Wassenaar en Noordwijk meer actief met de metropoolregio te gaan samenwerken op gebieden die er voor ons toe doen.  

Onderzoek i.v.m. twijfels over financiële soliditeit

KiesKatwijk pleit dus voor het inzetten op de echte prioriteiten voor een toekomstbestendige gemeente Katwijk in het komende tijdperk. Maar een eerste voorwaarde is wel dat je een juist zicht hebt op de financiële mogelijkheden die ons nog resten. Het probleem dat we met de begroting hebben is dat trendmatige ontwikkelingen vanuit het verleden onvoldoende duidelijk zijn.

We hebben eens gekeken naar het kengetal betreffende het weerstandsvermogen van de gemeente. U stelt dat de ratio van het weerstandsvermogen op 1,23 uitkomt. Wij hebben een aantal jaren terug gekeken en geconstateerd dat het kengetal een voortdurend dalende trend volgt. Dat is dus verontrustend want als er niet iets fundamenteel veranderd gaan we binnenkort door de ondergrens. Als we overigens de waarde van het gemeentelijk vastgoed uit de vergelijking halen dan zitten we momenteel al met een ratio weerstandsvermogen van slechts  1,06 i.p.v. de 1,23 die u presenteert. Dat betekent dat we nu al in de gevarenzone zitten. Het gemeentelijk vastgoed is namelijk niet of nauwelijks op overzienbare termijn in liquide middelen om te zetten, en dus is het volgens ons beter om deze post buiten de weerstandscapaciteit te laten.

Als we bovendien uit onze ooghoek zien dat de schuldquote van de gemeente de komende jaren nogal sterk gaat oplopen, en dat de structurele exploitatieruimte snel richting de nul gaat, willen we toch graag weten hoe we deze informatie in samenhang moeten beoordelen. Daar zijn deskundigen voor nodig. En we willen hier ook graag het drieletterwoord OZB bij betrekken. U zegt dat de kengetallen geen verontrustend beeld laten zien maar wij vinden ze echter verre van rustgevend.

Laten we dus om te beginnen een expert oordeel vragen van de Rekenkamercommissie betreffende onze financiële positie gebaseerd op onderzoek van het recente verleden en de trends die daarin te ontdekken zijn. Van daaruit kan de Rekenkamercommissie vervolgens globale financiële beleidslijnen voorstellen die passend zijn bij een aantal toekomstscenario’s. We zullen de raad in een motie uitnodigen om dat verzoek bij de Rekenkamercommissie neer te leggen.





Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen

Social Icons


Featured Posts