26 maart 2018

Emotiepolitiek heeft gewonnen


De kiezer wordt bedankt.

De KiesKatwijk ploeg bedankt iedereen die op ons gestemd heeft. In totaal hebben we honderd stemmen minder gekregen dan de vorige keer. We zijn daarmee licht achteruit gegaan en dat resulteerde deze keer in een zetel minder. Omdat RTVKatwijk ons vroeg om commentaar te leveren op de uitslagen hebben we de cijfers eens tegen het licht gehouden. Hieronder ziet u in een tabel de uitslagen afgezet tegen die van 2014. De volgorde is die van grootste winnaar naar de grootste verliezer (kolom “relatieve stijging”).

 
Voor de liefhebber van het vak rekenen

De donkere kolom (absolute stijging) laat zien wat de verandering is van het percentuele aandeel in het totaal van de geldig uitgebrachte stemmen.  Je kunt niet direct de aantallen stemmen met elkaar vergelijken omdat er dit jaar wel 14% meer stemmen zijn uitgebracht dan in 2014. Die percentuele aandelen in het totaal uit 2014 en 2018 kun je wel met elkaar vergelijken. De uitkomsten daarvan ziet u in de kolom “relatieve stijging”. Dus de VVD heeft wel 55,4% meer stemmen dan de vorige keer maar de stijging van het stemmenaandeel is 36,22%. Dat lijkt indrukwekkend, maar het absolute aandeel van deze partij in het totaal stijgt met 2,3%.

De beoordeling van de cijfers

OPA deed niet meer mee, dus de grootste verliezer is De Lokalen die haar twee zetels moet inleveren. Dat verlies is niet in een percentage t.o.v. 2014 uit te drukken omdat De Lokalen pas halverwege de rit zijn ontstaan. Ik beschouw voor het gemak alle winst- en verliespercentage die rond de 1% bedragen hier als een “gelijkspel”. Als we naar GB kijken zonder Lokalen dan zie je dat ze in 2014 3044 stemmers hebben getrokken en in 2018 3031. Ze leveren hiermee 1,44% stemmenaandeel in. Maar we hebben net afgesproken dat we dat als een gelijkspel zien.


De grote winnaar

De grote winnaar is natuurlijk Durf. De opkomst van Durf beschouw ik trouwens als een verrijking. Ik verwacht dat deze partij net als KiesKatwijk aan gezond verstand politiek gaat doen.  De tweede winnaar is de VVD. Maar er is naast de opkomst van Durf nog een opmerkelijk feit. De echte verrassing is dat het CDA, GB en PvdA overeind zijn gebleven. In zekere zin kunnen ze dat als een overwinning beschouwen.

De verliezers

De verliezers in stemmenaantallen zijn naast De Lokalen vooral D66, SGP en CU. Alle overige partijen waaronder KiesKatwijk schommelen rond de 1% winst en verlies en zijn dus redelijk stabiel gebleven. Maar zo werkt het niet. Door de 14% hogere opkomst kun je de aantallen stemmen van 2014 niet vergelijken met die van 2018. De zetelverdeling laat zien hoe het werkelijk zit. CU, SGP en KK zijn naast De Lokalen de verliezers. Met 45 stemmen meer hadden De Lokalen de laatste restzetel nog kunnen veroveren, die ging nu naar het CDA. Het kan verkeren.

Een interpretatie van de uitslagen

De belangrijkste oorzaak voor het stabiel blijven van CDA en PvdA is het “dorpsgevoel”. Stemmen is voor de meeste mensen geen rationeel proces. Men is vaak onvoldoende geïnformeerd over alle ins en outs van kwesties. Partijen die de onderbuik of de emotie bespelen weten dat als geen ander. Het CDA heeft met een hoog marketingbudget, waarvan de herkomst tot op heden onduidelijk is, het dorpsgevoel het beste bespeeld. Mensen zijn blijkbaar gemakkelijk op dat stamsentiment aanspreekbaar. Dat is hier gebeurd. Een eerste aanwijzing is het aandeel van de stemmen dat per partij naar de lijsttrekker is gegaan t.o.v. het aandeel dat door de rest van de lijst is geleverd. In onderstaand plaatje zijn de partijen gegroepeerd naar dat effect. Bij het CDA heeft de lijsttrekker relatief de minste stemmen getrokken. Ik denk dat dit niet met populariteit te maken heeft.


Het Dorpsgevoel

Analyse van de cijfers laat zien dat dorpsgenoten bij sommige partijen, zoals bij het CDA en de PvdA,  voornamelijk op dorpsgenoten stemmen. Die herkenbaarheid of vertrouwdheid is niet alleen maar goed. Er zit ook een element van “eigen volk eerst” in. Zeker als de politiek dit aspect gaat versterken en benutten. De keerzijde van deze sentimenten zijn namelijk stammenstrijd, men gaat zich afzetten tegen “de anderen”. Deze strategie zaait verdeeldheid en is niet goed te rijmen met zalvende verhalen over “verbinden” waar verdeeldheid heerst. Er is al een keer in de raad geroepen “Valkenburg moet Valkenburg blijven”. Wie wind zaait zal storm oogsten. KiesKatwijk kon deze strategie om praktische redenen niet toepassen maar vooral ook niet omdat we dan onszelf hadden moeten verloochenen. Een raadslid moet er natuurlijk voor de gehele gemeente zijn en niet alleen maar voor zijn dorpsgenoten. Het “dorpsbelang” is meestal ook niet voor iedereen precies hetzelfde.

Hullie versus Zullie

Polariseren op identiteitspolitiek kun je de trend van het “dorpseffect” ook noemen die we deze verkiezingen zagen. In feite is dat hetzelfde wat Denk in de grote steden doet. Ik geloof dat dit polariseren in het algemeen eerder tot desintegratie dan tot integratie gaat leiden. Dat zie je ook in de volgende tabel goed terug. Ik heb hier de scores op de nummers 1, 2 versus de rest apart gezet. Vaak hebben partijen een vrouw op nummer 2 staan en veel vrouwen stemmen traditioneel op andere vrouwen. Dat betekent dat een voorkeursstem op mevrouw Brul zowel om die reden als om de reden dat zij Rijnsburgse is kan zijn uitgebracht. Die effecten kun je niet zonder onderzoek scheiden. Maar bij de nummers 3 t/m laatste speelt dat veel minder. Daaruit blijkt dat mensen hun voorkeursstem vooral gekregen hebben van dorpsgenoten. Althans, het blijkt niet direct uit de tabel maar ik ben de diepte in gedoken en heb steekproefsgewijs gekeken van welke stembureaus die stemmen afkomstig waren en dat bevestigt mijn waarneming. Het speelt overigens niet bij elke partij in dezelfde mate.


In bovenstaand plaatje is de volgorde bepaald op de mate waarin de stemmen door de nummers 3 t/m laatste zijn geleverd. Het beeld komt overeen met dat van het eerdere plaatje waarin de proportie stemmen die door de lijsttrekker zijn geleverd de volgorde bepaalde. PvdA en D66 komen nu wat lager in het lijstje omdat daar de nummers 2 relatief veel stemmen trokken. Ik gok dat bij D66 het dameseffect groot was en bij de “Nelly-Vote” meer het Valkenburg-sentiment. Bij VVD en CU gelden dezelfde overwegingen. Was het nu de geografie of de sekse ? Bij de SGP speelt dat vraagstuk natuurlijk een stuk minder. Ik heb uiteraard nog veel meer interessante exercities gedaan met de cijfertjes maar ik ga u niet hoorndol maken met de resultaten.

Het Groengevoel

GB heeft op ongeveer dezelfde wijze als het CDA kunnen inspelen op een emotie van de achterban. Ditmaal staat niet de geografie maar de groene emotie van vogelaars en natuurliefhebbers centraal. Het is bizar dat als we naar de feiten kijken de echte groene doorbraken door Klaas Jan van der Bent (CU) zijn gerealiseerd. Door het afblazen van Manhattan op Duinvallei is zo'n doorbraak bereikt. Het Stadspark Duinvallei met evenemententerrein kan alleen daardoor in de toekomst realiteit worden. Door de maximale grootte van de ecologische groene buffer na te streven op Valkenburg is er een enorme slag geslagen voor de natuurliefhebbers. Ook een tweede Panbos wordt mogelijk gemaakt. En als de door VVD en CDA gedomineerde provincie ons niet opnieuw belazert kunnen we het Valkenburgse Meer recreatief en qua natuurbeleving op een prima manier ontwikkelen. Maar dat is de ratio. Die is onvoldoende herkend door de stemmers.

Dorpsbelangen

Mensen die landelijk op GroenLinks of de partij voor de Dieren stemmen denken misschien dat GB hen het beste kan vertegenwoordigen. De feiten, bijvoorbeeld op het dossier Rijnlandroute, zijn anders dan ze kunnen vermoeden. Misschien geloven ze in het sprookje dat met een bijdrage van 11 miljoen van de provincie GB hen een tunnel in de N206 kan bezorgen. Ze hebben er meestal geen weet van dat GB de partij was die tegen de motie van KiesKatwijk stemde om een laatste poging te wagen Provinciale Staten te bewegen om het  vierbaans fijnstofkanon dat Rijnlandroute heet af te blazen. Het Katwijkse alternatief was deze snelweg tegen ongeveer dezelfde kosten te vervangen door een combinatie van Pioniersbaan en een minder drukke Tjalmaweg. Voor mensen die op landelijke partijen hebben gestemd geldt hetzelfde misverstand. Ze stemmen rationeel gezien op dit dossier tegen hun eigen belang. Alle landelijke partijen in de provincie, behalve de Partij van de Dieren, 50PLUS en de combinatie CU/SGP, wilden niet eens naar het Katwijkse alternatief voor de snelweg voor onze deur luisteren. Hoezo Valkenburgs of Rijnsburgs belang ? Of gaat dat niet over een snelweg voor de deur maar alleen over “klein bier” ?

Voor een boom stemmen, maar een bos verliezen

Mensen die op de grote landelijke partijen hebben gestemd door hun Valkenburgse, Rijnsburgse of hun KattukBinse- of KattukZee-gevoel te volgen hebben er helaas meestal geen idee van dat de meeste dorpse problemen waar ze tegen ageren door diezelfde partijen zijn veroorzaakt. Dat aspect bleef in de propaganda achterwege. Mensen met groengevoel stemmen voor een boom maar verliezen een bos. Mensen die voor politiek anti-voetbal stemmen zullen hun club nooit iets zien bereiken. Dit leidt dus op termijn tot teleurstellingen. We mogen blij zijn als de gevolgen daarvan straks beperkt blijven tot cynisme over de politiek.

Ondergetekende is ook teleurgesteld. Mijn kater heeft helemaal niets te maken met het feit dat KiesKatwijk een zetel is kwijtgeraakt. Per saldo is de oppositie versterkt. Mijn huidige gemoedstoestand heeft alles te maken met het feit dat het spelen van de emotiekaart met de nodige (financiële) inspanningen blijkt te werken. En dan heb ik het niet over Durf.

Jaap Haasnoot

Geen opmerkingen:

Een reactie posten

Social Icons


Featured Posts